5.+Ομάδα+Θρησκειολόγων

**Η ομάδα των Θρησκειολόγων θα διερευνήσει τα Θρησκευτικά Αίτια που βοήθησαν στην Άλωση. Για να γίνει αυτό, θα πρέπει να διαβάσετε προσεκτικά τους παρακάτω συνδέσμους και να συνοψίσετε τα συμπεράσματά σας φτιάχνοντας έναν εννοιολογικό χάρτη με τη βοήθεια του λογισμικού Xmind που βρίσκεται εγκατεστημένο στον υπολογιστή σας.**  **Διάβασε το παρακάτω __κείμενο 1__**  [|Ρώμη ή Τουρκία; Ενωτικοί και μη-ενωτικοί στο Βυζάντιο]

==Όπως όλοι όσοι ασχολούνται με Ιστορία γνωρίζουν, επί Βυζαντίου, και συγκεκριμένα, επί τελευταίων ετών της Ελληνικής Αυτοκρατορίας (μετά το 1204, όπου δεν μπόρεσε να σηκώσει ξανά ‘’κεφάλι’’), τέθηκε το εξής δίλημμα: Αν θα πρέπει να ενωθούν οι Αυτοκρατορίες (Δυτική και Ανατολική), για να αντιμετωπίσουν από κοινού τους Τούρκους, που έρχονταν επικίνδυνα. Απαραίτητο κριτήριο της τότε εποχής, για από κοινού συστράτευση, θεωρήθηκε από τους Δυτικούς, να ενωθούν οι Εκκλησίες (Παπική-Ορθόδοξη). Αυτό το δεδομένο της απαίτησης, δημιούργησε δύο τάσεις στην Ελληνική Αυτοκρατορία. Τους ενωτικούς (υπέρ της ένωσης μπροστά στον κίνδυνο των Τούρκων), και τους μη-ενωτικούς (κατά της ένωσης διότι ο κίνδυνος λατινοποίησης των Ελλήνων, ήταν πιο έντονος). Μεγάλες μορφές της εποχής, χωρίστηκαν σε δύο στρατόπεδα. Οι μεν, έλεγαν πως έπρεπε να προσχωρήσουμε σε ένωση, διότι οι Τούρκοι ήταν επικίνδυνοι και πως με τη βοήθεια των χριστιανών Δυτικών, θα τους απομακρύναμε. Οι δε, έλεγαν πως οι Τούρκοι δεν ασχολούνταν τόσο με την αφομοίωση των κατακτημένων λαών (τους έλεγαν Ραγιάδες), ενώ οι Δυτικοί, επιθυμούσαν την αλλοίωση της διαφορετικής εθνικής ταυτότητας του κάθε λαού. Όπως απέδειξε η Ιστορία, τελικά έγινε η ένωση, οι Δυτικοί έστειλαν στρατό (Ούγγρους και Πολωνούς) αλλά αυτοί δεν μπόρεσαν να σταματήσουν τους Τούρκους, και τελικά η Πόλη έπεσε. Από τότε υπάρχει και συντηρείται η γνωστή κόντρα: Λένε οι μεν : αν προχωρούσαμε πιο νωρίς σε αποδοχή του Πάπα, και δεν εμέναμε τόσο πολύ στην διαφορετική θεώρηση της θρησκείας μας, θα σταματούσαμε τους Τούρκους. Οι δε απαντούν: Με τους Τούρκους, έστω και μετά από 400 χρόνια, μπορέσαμε και ξεσηκωθήκαμε, αφού αυτοί, ως κατακτητές δεν προσπάθησαν να μας αφομοιώσουν, αλλά μας οδήγησαν στην διατήρηση της εθνικής μας ταυτότητας. Δες όμως πχ τι γίνεται σήμερα στη Σικελία και στη Νότια Ελλάδα, η οποία αφομοιώθηκε τόσο πολύ από τους Λατίνους (λατινοποιήθηκε) που πλέον έχασαν την εθνικής τους (ελληνική) ταυτότητα. Τελικά, τι ισχύει; Έπρεπε να δεχθούμε τη Ρώμη ως δεσπότη, ή τον Τούρκο; Θυμίζω πως επί ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο Ελληνικός Κόσμος, συνέχισε να υπάρχει και να κυριαρχεί οδηγώντας σιγά-σιγά στην Ελληνική Αυτοκρατορία του Βυζαντίου. Ποια είναι η γνώμη σας;==

**Διάβασε και το παρακάτω __κείμενο2...__**

**Η σύγκρουση ενωτικών-ανθενωτικών** Το σχίσμα των Εκκλησιών του 1054 εκδηλώθηκε σε μια εποχή κατά την οποία η συνεχής ανάπτυξη των κοινωνιών της δυτικής Ευρώπης εκδηλωνόταν και με εξωστρεφή χαρακτηριστικά που συντέλεσαν σε μια μορφή πιέσεων προς το Βυζάντιο, τόσο οικονομικού χαρακτήρα, μέσω της διείσδυσης των Ιταλών εμπόρων στη βυζαντινή οικονομία, όσο και πολιτικοστρατιωτικού χαρακτήρα με τη μορφή των νορμανδικών επιδρομών, των σταυροφοριών κ.λπ. (με κορύφωση την άλωση της Κωνσταντινούπολης του 1204 και τη φραγκοκρατία). Σε αυτό το πλαίσιο η δυσπιστία των Βυζαντινών προς τη Δύση διατυπώθηκε ιδιαίτερα στα συμφραζόμενα της εκκλησιαστικής διένεξης και του σχίσματος Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας. Παρά ταύτα, καθ’ όλη τη διάρκεια της Παλαιολόγειας περιόδου ετίθετο το ζήτημα της επανένωσης των Εκκλησιών και μάλιστα από την ίδια τη βυζαντινή ανώτατη ηγεσία στο πλαίσιο πολιτικών στοχεύσεων. Όμως ο συσχετισμός ισχύος και η πολιτική θέση του Βυζαντίου ήταν τέτοια, ώστε η τυχόν επανένωση των Εκκλησιών δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί παρά μόνο με ευμενείς όρους για τη Δυτική Εκκλησία, προϋπέθετε δηλαδή την αναγνώριση των πρωτείων του πάπα της Ρώμης από τη Βυζαντινή Εκκλησία και αποδοχή των δυτικών δογματικών εκδοχών, δηλαδή την προσθήκη του filioque στο σύμβολο της πίστεως και τη χρήση αζύμων άρτων στη Θεία Ευχαριστία. Υπό αυτούς τους όρους, ο πάπας θα παραχωρούσε στην Ανατολική Εκκλησία το δικαίωμα της χρήσης των ελληνικών στη λειτουργία και τη διατήρηση του βυζαντινού εκκλησιαστικού τυπικού και τελετουργικού.Αν και σειρά αυτοκρατόρων εξέτασαν το ζήτημα της ένωσης, αυτό έλαβε έντονες διαστάσεις και εξελίχθηκε σε σύγκρουση εντός της Βυζαντινής Εκκλησίας και κοινωνίας στις δύο περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αυτοκράτορες προχώρησαν στην ανακήρυξή της, το 1274 με τη σύνοδο της Λιόν (Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος) και το 1438-1439 κατά τις συνόδους Φεράρας-Φλωρεντίας (Ιωάννης Η΄ Παλαιολόγος). Και στις δύο περιπτώσεις το αίτημα της ένωσης εξυπηρέτησε την επιδίωξη της αποτροπής σημαντικών εξωτερικών κινδύνων. Οι έντονες αντιδράσεις που σημειώθηκαν αιτιολογούνταν από τις παραπάνω δογματικές διαφορές, που στη βυζαντινή θεολογική αντίληψη στοιχειοθετούσαν αίρεση. Οι αντίπαλοι της ένωσης φέρονταν ότι θα μπορούσαν να αποδεχτούν την αναγνώριση των πρωτείων της εκκλησίας της Ρώμης, όχι όμως την ενσωμάτωση του δυτικού δόγματος στο ορθόδοξο. Ουσιαστικά όμως πίσω από τις αντιδράσεις σε ενδεχόμενη επανένωση βρίσκεται η όλη δυσπιστία και αντιπάθεια των περισσότερων Βυζαντινών προς τη Δύση για τους λόγους που προαναφέρθηκαν, πλαίσιο που εξηγεί την ευρεία λαϊκή αποδοχή των ανθενωτικών θέσεων. Ο Μιχαήλ Η΄ προσχώρησε στην αποδοχή της υπαγωγής στην Παπική Εκκλησία, προκειμένου να αποτρέψει τη σχεδιαζόμενη σταυροφορία κατά του Βυζαντίου που προετοίμαζε ο βασιλιάς της Νεάπολης Κάρολος ο Ανδεγαυικός. Στην επιδίωξή του αυτή ο αυτοκράτορας σημείωσε επιτυχία, αφού μετά την ανακήρυξη της ένωσης, στη σύνοδο της Λιόν (1274), ο πάπας αρνήθηκε να εγκρίνει την εκστρατεία του Καρόλου και απέτρεψε ευρωπαϊκές δυνάμεις από το να συμμετάσχουν. Στην πράξη όμως οι προβλέψεις της συνόδου δεν εφαρμόστηκαν από τη Βυζαντινή Εκκλησία. Ούτως ή άλλως όμως το τίμημα για το Μιχαήλ Παλαιολόγο ήταν μεγάλο, αφού υπήρξαν εντονότατες αντιδράσεις απέναντι στην πολιτική του, που τον έφερε σε αντιπαράθεση με το μεγαλύτερο τμήμα του κλήρου και με μεγάλο μέρος της αριστοκρατίας και του λαού, σε μια εποχή που ήδη αντιμετώπιζε τις συνέπειες του αρσενιατικού σχίσματος, ενώ και οι ηγεμόνες Ηπείρου και Θεσσαλίας εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία για να παρουσιαστούν ως υπερασπιστές της ορθοδοξίας.5Ο διάδοχος του Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου, ο Ανδρόνικος Β΄, ακύρωσε την ενωτική συνθήκη του προκατόχου του, εφόσον ο κίνδυνος αντιβυζαντινής σταυροφορίας είχε πλέον εκλείψει, οι μετέπειτα όμως αυτοκράτορες –Ανδρόνικος Γ΄, Ιωάννης ΣΤ΄ Καντακουζηνός και Ιωάννης Ε΄ Παλαιολόγος– επανεξέτασαν το ζήτημα χωρίς τελικά να προχωρήσουν σε ανακήρυξη της ένωσης (ο τελευταίος μάλιστα, που επισκέφθηκε την παπική αυλή, προέβη σε δήλωση ατομικής αποδοχής της ένωσης). Σε αυτές τις περιπτώσεις η προοπτική της ένωσης είχε θεωρηθεί ότι θα συνοδευόταν από αντιτουρκική σταυροφορία των δυτικών δυνάμεων, αφού πλέον η τουρκική επέκταση είχε καταστεί ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την υπόσταση του βυζαντινού κράτους.6Με την ίδια προσδοκία πραγματοποιήθηκε τελικά η ανακήρυξη της ένωσης στη σύνοδο Φεράρας-Φλωρεντίας (θεωρούμενη ως όγδοη Οικουμενική Σύνοδος από τη Δυτική Εκκλησία), στην οποία μετείχαν από βυζαντινής πλευράς ο ίδιος ο αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄, ο πατριάρχης Ιωσήφ και οι σημαντικότεροι κρατικοί και εκκλησιαστικοί αξιωματούχοι. Μόνος από τους παριστάμενους που δε δέχθηκε να προσυπογράψει τον τόμο της ένωσης ήταν ο μητροπολίτης Εφέσου __Μάρκος Ευγενικός__, που αναδείχθηκε έτσι σε πνευματικό ηγέτη της ανθενωτικής παράταξης έως το θάνατό του δέκα χρόνια αργότερα. Οι εντονότατες όμως αντιδράσεις που συνάντησε η βυζαντινή αποστολή επιστρέφοντας, οι οποίες και υποκινούνταν από μοναχούς και τον κατώτερο κλήρο, οδήγησαν πολλούς από όσους φέρονται να είχαν προσυπογράψει σε αναθεώρηση της τοποθέτησής τους και στην υιοθέτηση ανθενωτικής στάσης (π.χ. __Γεώργιος Σχολάριος__, Σύλβεστρος Συρόπουλος κ.ά.). Έτσι, τις παραμονές της τελικής τουρκικής επίθεσης και της άλωσης η βυζαντινή κοινωνία βρέθηκε να είναι βαθύτατα διχασμένη. Χαρακτηριστική του αδιεξόδου στο οποίο είχε οδηγήσει η διένεξη είναι και η φυγή στην Ιταλία του τελευταίου προ της άλωσης πατριάρχη, του ενωτικού Γρηγορίου Μαμμή, ο οποίος και δεν αντικαταστάθηκε, λόγω της απροθυμίας οποιουδήποτε να αναλάβει τις ευθύνες αυτού του αξιώματος σε τέτοιες συνθήκες έντασης. Για το διάδοχο του Ιωάννη Η΄, τον __Κωνσταντίνο ΙΑ΄ Παλαιολόγο__ (1448-1453), παραδίδεται ότι δεν ήταν ένθερμος υποστηρικτής της ένωσης, ενόψει όμως της επικείμενης τουρκικής πολιορκίας δέχθηκε την πραγματοποίηση ενωτικής λειτουργίας στην Αγία Σοφία, τη 12η Δεκεμβρίου 1452, στην οποία χοροστάτησε ο καρδινάλιος Ισίδωρος (πρώην μητροπολίτης Κιέβου της ορθόδοξης ιεραρχίας). Αυτό το ιδιαίτερης βαρύτητας συμβολικό γεγονός όξυνε ακόμη περισσότερο την κατάσταση και οδήγησε σε απόλυτη δυσπιστία τις δύο μερίδες, σε βαριές ύβρεις και αντεγκλήσεις, καθώς και σε προσβολές θρησκευτικών συμβόλων. Η διαίρεση ενωτικών και ανθενωτικών έτεμνε τις κοινωνικές ομάδες, αν και, όπως παραδίδεται από σύγχρονες πηγές, οι μοναχοί, ο κατώτερος κλήρος και η πλειονότητα των λαϊκών στρωμάτων ταυτίζονταν με την ανθενωτική μερίδα. Μεταξύ των διακεκριμένων υποστηρικτών των δύο πλευρών εντοπίζονται με την πλευρά των ενωτικών οι καρδινάλιοι __Βησσαρίωνας__ και Ισίδωρος (πρώην μητροπολίτες Νικαίας και Κιέβου στην ορθόδοξη ιεραρχία), ο λόγιος Μιχαήλ Αποστόλης, ο δεσπότης Θωμάς Παλαιολόγος, ο συγγενής του αυτοκράτορα Θεόφιλος Παλαιολόγος και ο ιστοριογράφος Δούκας, ενώ με την πλευρά των ανθενωτικών οι Γεώργιος Σχολάριος-Γεννάδιος, __Ιωάννης Ευγενικός__, Λουκάς Νοταράς, ο δεσπότης __Δημήτριος Παλαιολόγος__, ο Σύλβεστρος Συρόπουλος (κατόπιν πατριάρχης Σωφρόνιος) και ο ιστοριογράφος Σφραντζής.

===Οι Ανθενωτικοί της εποχής μας, όσοι διατηρούν την αυθεντικότητα των Αγίων μας, μένοντας ξένοι προς κάθε έννοια φανατισμού και μισαλλοδοξίας, ταυτίζονται με την «μαγιά» του Μακρυγιάννη, σώζοντες την Ορθοδοξία και το Γένος-Έθνος στην συνείδηση και την ζωή τους, απρόθυμοι πάντοτε να θυσιάσουν στα είδωλα της Νέας Εποχής και αίροντες τον σταυρό του μαρτυρίου και της παντοειδούς θυσίας. Το μέλλον της Ορθοδοξίας και της Ελληνικότητας στον τόπο μας είναι αλληλένδετο με την στάση των «Ανθενωτικών» στην σημερινή φοβερότερη και υπουλότερη απόπειρα της Φραγκιάς να υποτάξει, δηλαδή να διαλύσει, την Πίστη και το Γένος μας. Όπως δε οι Ανθενωτικοί στην διάρκεια της ποικιλώνυμης δουλείας έσωσαν το Γένος, με όλα τα συστατικά του, και το οδήγησαν ακμαίο στο 1821, έτσι και σήμερα οι πατερικά Ανθενωτικοί θα διαφυλάξουν το Γένος από τα επερχόμενα δεινά.===
 * Είσαι Ανθενωτικός: Διάβασε το παρακάτω κείμενο... **

Απόσπασμα από: («ΟΦΕΙΛΗ ΑΓΑΠΗΣ», π. Γ. Δ. Μεταλληνού ομοτ. Καθ. Πανεπ. Αθηνών, ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΥΨΕΛΗ»)
Του Θάνου Βερέμη ==Στην ιστορία της Ευρώπης, η διάσπαση και η σύντηξη εναλλάσσονται. Η αναζήτηση συνεργασίας εν όψει εξωτερικών κινδύνων, όπως υπήρξε η προέλαση του Ισλάμ πριν από μισή χιλιετία, οδήγησε εκπροσώπους της Kαθολικής Εκκλησίας και της Ανατολικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας τότε να επιχειρήσουν την επούλωση του μεγάλου σχίσματος.== ==Για τους Έλληνες, όπως αποκαλούσαν δηκτικά οι Λατίνοι τους Ορθόδοξους Ρωμαίους, για να καταδείξουν με ειδωλολατρικά υπονοούμενα τη δογματική τους «πλάνη», ο παπικός ακτιβισμός προσέφερε ευκαιρία συμμαχιών κατά της οθωμανικής κατακτητικής ορμής. Ο αυτοκράτορας Ιωάννης Παλαιολόγος, που έβλεπε τις επαρχίες του καθημερινά να χάνονται, θεώρησε χρέος του να αναζητήσει τη χριστιανική συμπαράσταση του Πάπα. Το σχίσμα ωστόσο του ενδεκάτου αιώνα με αφορμή την προέλευση του Αγίου Πνεύματος, υπήρξε το σημαντικότερο δογματικό εμπόδιο για την επανένωση των εκκλησιών.Ο ενωτικός ζήλος του Ιωάννη Παλαιολόγου είχε κυρίως πολιτικά κίνητρα. Στο στρατόπεδο των ενωτικών όμως ο Μητροπολίτης Νίκαιας Βησσαρίων (κατοπινός Kαρδινάλιος της Kαθολικής Εκκλησίας) έβλεπε με λύπη ότι η παρακμή της Ανατολικής αυτοκρατορίας είχε συμπαρασύρει και τον πνευματικό της δυναμισμό και ήλπιζε ότι η σχέση με τη Δύση θα αποτελούσε μετάγγιση ζωτικότητας και για την Ανατολή. Αν και πολλοί Λατίνοι διανοούμενοι έτρεφαν θαυμασμό για τις προσβάσεις των Ελλήνων στα αρχαία κείμενα και ιδιαίτερα τον Πλάτωνα, η Ανατολική αυτοκρατορία είχε χάσει την υπεροχή της από τον δέκατο τρίτο αιώνα.Στην ελληνική αντιπροσωπεία που προσήλθε στη Σύνοδο της Φερράρας το 1438 και ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις για την επανένωση στη Φλωρεντία το 1439, υπήρχαν ακόμη ο ανθενωτικός Μητροπολίτης Εφέσου, Μάρκος ο Ευγενικός, ο μεγάλος ελληνιστής φιλόσοφος του Μιστρά, Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων, και ο κατοπινός ανθενωτικός Πατριάρχης Kωνσταντινουπόλεως, Γεώργιος Σχολάριος, ή Γεννάδιος. Αυτόπτης και ιστορικός των δύο Συνόδων υπήρξε ο Σύλβεστρος Συρόπουλος, ο οποίος όμως χρωμάτισε τα γεγονότα στα Απομνημονεύματά του με την κατοπινή του ανθενωτική μεταστροφή.Ελπίδα του αυτοκράτορα Ιωάννη ήταν ότι οι ισχυροί της Ευρώπης θα έρχονταν στη Φερράρα για να λάβουν το μήνυμα των Ελλήνων για τον εξ Ανατολών κίνδυνο. Ο Πάπας Ευγένιος δέχθηκε πρόθυμα να περιμένει τους ηγεμόνες, γιατί τόσο αυτός όσο και οι Συνοδικοί του αντίπαλοι της Βασιλείας, θεωρούσαν την επανένωση ένα μεγάλο βήμα για την αποκατάσταση του γοήτρου της Kαθολικής Εκκλησίας. Ωστόσο, ούτε οι Γερμανοί εκλέκτορες ούτε ο Γάλλος βασιλιάς έστειλαν εκπροσώπους στις Συνόδους. Από τους ανθενωτικούς, ο Μάρκος Ευγενικός, υπήρξε ως το τέλος ο συνεπέστερος προς την ιδεολογία του. Ο Πατριάρχης Kωνσταντινουπόλεως Ιωσήφ, δεν πρόλαβε να υπογράψει την Ένωση. Πέθανε στη Φλωρεντία στις 10 Ιουνίου του 1439 πριν η Σύνοδος ολοκληρώσει το έργο της. Τον ίδιο περίπου καιρό ο Πάπας υποσχέθηκε στον Αυτοκράτορα Ιωάννη ότι θα βοηθούσε τη Βασιλεύουσα με τριακόσιους άνδρες και δέκα πολεμικά πλοία για ένα χρόνο. Στις 6 Ιουλίου 1439 στη Σάντα Μαρία ντελ Φιόρε, (καθεδρικό ναό της Φλωρεντίας) και χοροστατούντος του Πάπα, ο Kαρδινάλιος Ιουλιανός Τσεζαρίνι και ο Νικαίας Βησσαρίων ανέγνωσαν τον «ενωτικό όρο» ο πρώτος Λατινικά και ο δεύτερος Ελληνικά και φιλήθηκαν.Όμως αν και το γεγονός συνέδεε θεωρητικά το απομονωμένο Βυζάντιο με το δυτικό αμυντικό σύστημα, Γάλλοι, Γερμανοί και Άγγλοι δεν φάνηκε να είχαν πεισθεί ότι η Ένωση ήταν οριστική, ενώ οι Τούρκοι αποθάρρυναν με κάθε τρόπο τις ενωτικές πρωτοβουλίες και ενίσχυαν τον ανθενωτισμό. Έτσι, η συμφωνία της Φλωρεντίας ούτε στη Δύση κατάφερε να δημιουργήσει πνεύμα συσπείρωσης και αλληλεγγύης, ούτε την Ανατολή να σώσει από την οθωμανική κατάκτηση. Έκτοτε ο ανθενωτισμός έγινε το επίσημο καθεστώς που επέβαλαν στη Μεγάλη Εκκλησία τετρακόσια σχεδόν χρόνια οθωμανικής κυριαρχίας. Από τον δέκατο έβδομο κιόλας αιώνα με τον όρο «Βυζάντιο», που εφεύρε κάποιος Γερμανός λόγιος, το ιδεολογικό χάσμα ανάμεσα στην Kαθολική και την Ορθόδοξη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία έγινε αγεφύρωτο.==
 * Είσαι Ενωτικός: Διάβασε το παρακάτω κείμενο... **

**[|Η διαφορές Ενωτικών Ανθενωτικών 1]**

**[|Διαφορές Ενωτικών -Ανθενωτικών 2]**

**Δες και το παρακάτω βίντεο...**

**[|Συνέντευξη της Καθηγήτριας Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ]**